Kompendium wiedzy o nawozach i ich prawidłowym stosowaniu chroniącym wody przed zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi we współpracy z Ministerstwem Infrastruktury i instytutami badawczymi sektora rolniczego przygotowało aktualizację Zbioru Zaleceń Dobrej Praktyki Rolniczej. Ma on na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniami azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych.

Nawozy mineralne i naturalne należą do najważniejszych czynników plonotwórczych. Wpływają na jego wielkość i jakość. Natomiast nieprawidłowe ich stosowanie, zarówno dawka, termin jak i technika stosowania nawozów może być przyczyną zagrożenia środowiska. Przykładem może być zanieczyszczenie wód azotanami. Stanowią one największe zagrożenie spośród nawozów mineralnych. Są łatwo rozpuszczalne, a stosowane nieumiejętnie stanowią duże zagrożenie dla środowiska. Stosowanie nawozów mineralnych i naturalnych musi być zgodne z obowiązującymi przepisami prawnymi, takimi jak: dyrektywą azotanową, ustawą o nawozach i nawożeniu, rozporządzeniami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i Ministra Środowiska.

W Europejskim Zielonym Ładzie zaleca się zrównoważone zarządzanie składnikami pokarmowymi i poprawę efektywności ich wykorzystania. Wykorzystanie zasad rolnictwa precyzyjnego powinno zmniejszyć ilość stosowanych nawozów o 20%. Nawożenie azotem powinno być oparte o plan nawożenia. W sporządzaniu tych planów wykorzystuje się metodę bilansową, gdzie liczymy wszystkie źródła azotu wniesione do gleby. Możemy wykorzystać program INTER-NAW. Aby chronić wody, należy przestrzegać zalecanych odległości od cieków, rowów i innych wód. Właściwych terminów stosowania, zasad stosowania na stokach a przede wszystkim właściwych dawek, często podanych w dawkach tak zwanych dzielonych w okresach największego zapotrzebowania roślin.

Nawozy naturalne to cenne źródło składników pokarmowych dla roślin, ale również mogą stanowić poważne zagrożenie dla wód. Rolnicy muszą zwrócić uwagę na ich prawidłowe przechowywanie. Płyty gnojowe, odpowiednie zbiorniki na gnojowicę powinny być prawidłowo zabezpieczone. Podobnie jak przy nawozach mineralnych bardzo ważny jest termin i technika stosowania. Przy stosowaniu gnojowicy wykorzystuje się aplikatory doglebowe. Obornik po wywozie powinien zostać niezwłocznie przykryty glebą. W Kodeksie podano zasady stosowania bionawozów — nowej grupy nawozów opartej o mikroorganizmy i inne bioprodukty, takie jak: aminokwasy, witaminy i regulatory wzrostu. Podano również zasady stosowania nawozów naturalnych RENURE (przetworzone nawozy naturalne). Dawka azotu na 1 ha nie może być wyższa niż 170 kg N. Bardzo ważnym zagadnieniem, które zostało omówione w Kodeksie, jest wapnowanie gleb. Wapnowanie a tym samym odpowiedni odczyn gleby wpływają na efektywność nawożenia i uzyskanie plonów wysokiej jakości. Pozytywnie wpływa na rozwój mikroflory glebowej i żyzność gleby. Optymalny dla roślin odczyn jest podstawą ich dobrego plonowania. Podstawą zrównoważonego nawożenia przyjaznego środowisku jest analiza gleb w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej — badania odczynu gleb — pH, zawartości makroelementów, N-min, zawartości mikroelementów. Zaleca się również określenie ilości substancji organicznej — próchnicy.

Na podstawie wyników analiz gleby oraz zapotrzebowania roślin na składniki pokarmowe możemy wyliczyć potrzeby nawozowe. Dokładnie określić formę i dawkę nawozu. Dla precyzyjnego nawożenia azotem wskazane jest określenie zawartości N-min w glebie.

Ważnym zagadnieniem przyczyniającym się do zmniejszenia zagrożenia wód azotem jest uprawa międzyplonów. Rośliny wchodzące w skład międzyplonów wykorzystują związki azotu, fosforu, potasu, znajdujące się w glebie do tworzenia masy organicznej. Po przyoraniu tworzy związki próchniczne i zwiększa żyzność gleb. Najlepszy efekt uzyskuje się, stosując mieszanki międzygatunkowe roślin. Stosując w mieszankach rośliny bobowate, które mają możliwość symbiotycznego wiązania azotu atmosferycznego, możemy zmniejszyć stosowanie przemysłowych nawozów. Azot związany biologicznie jest bardziej efektywnie wykorzystywany przez rośliny uprawowe i stanowi mniejsze zagrożenie dla środowiska.

Zachęcam rolników do zapoznania się z zasadami Kodeksu i do wykorzystania tych zasad w praktyce rolniczej.

Zalecenia są dostępne do pobrania na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod adresem: www.gov.pl/web/rolnictwo/zbior-zalecen-dobrej-praktyki-rolniczej-dodobrowolnego-stosowania

Krzysztof Domagała