Rośliny okrywowe i ich znaczenie w rolnictwie zrównoważonym

16.08.2024

Mieszanka międzyplonowa na polu

Rośliny okrywowe uprawiane są nie w celu uzyskania plonu, ale do ochrony gleby, jej struktury, żyzności, a także zachowania bioróżnorodności. Mogą być uprawiane jako międzyplony, poplony, nawozy zielone.

Rośliny okrywowe spełniają wiele funkcji:

  • Chronią gleby przed erozją wodną, wietrzną, spływami powierzchniowymi na zboczach i stokach. Intensywne opady deszczu (ulewy) niszczą strukturę powierzchni gleby, rozmywają agregaty gruzełkowe, wymywają wapń i składniki pokarmowe.
  • Wzbogacają glebę w substancję organiczną, z której tworzone są związki próchniczne. Substancja organiczna gleby ulega mineralizacji, musi być odtwarzana, uzupełniana. Niektóre rośliny wzbogacają glebę w substancje organiczne (np. bobowate), a niektóre ją zubażają (np. ziemniaki). Bilans substancji organicznej powinien być dodatni.
  • Poprzez proces fotosyntezy rośliny okrywowe redukują dwutlenek węgla z atmosfery i wzbogacają gleby w węgiel organiczny. Proces ten nosi nazwę sekwestracji glebowej. Dwutlenek węgla należy do tak zwanych gazów cieplarnianych, które powinny być redukowane.
  • Ograniczają wymywanie związków azotu. Rośliny bobowate, dzięki symbiozie z bakteriami, mogą wiązać z atmosfery azot, z którego później korzystają rośliny następcze. Ten schemat można wykorzystać w rolnictwie ekologicznym, gdzie rośliny bobowate mogą być źródłem azotu dla kolejnych roślin uprawnych.
  • Ograniczają wymywanie wapnia, magnezu, fosforu i potasu, które jest niekorzystne dla wysokości plonów. Poprzez budowę zielonej masy, a następnie jej rozkład, ułatwiają zarządzanie składnikami pokarmowymi oraz makro- i mikroelementami.
  • Korzystnie wpływają na rozwój mikroorganizmów glebowych i ich bioróżnorodność.
  • Często są uprawiane jako mieszanki międzygatunkowe, korzystnie wpływają na bioróżnorodność roślin uprawnych.
  • Poprawiają właściwości fitosanitarne (np. gorczyce nicieniobójcze zmniejszają ilość nicieni w glebie, zmniejszają zagrożenie chorobami i poziom zachwaszczenia). Mówi się, że rośliny okrywowe „rozszerzają płodozmian”. Wysiew roślin powinien być zaplanowany, a skład mieszanek poplonowych umiejętnie dobrany pod kątem celu, jaki mamy do zrealizowania (np. zwiększenie zasobów paszowych).
  • Poprawiają warunki wodne. Większa ilość próchnicy wiąże więcej wody (zielona woda). Rośliny okrywowe (międzyplony) rozluźniają gleby zagęszczone, zbite. Gleby mają więcej powietrza, niezbędnego do rozwoju mikroorganizmów.
  • Działają korzystnie dla ochrony i budowy żyzności gleb, stanowią ważny element rolnictwa regeneratywnego.
  • Wiele gatunków spośród roślin okrywowych w okresie kwitnienia stanowi pożytki pszczele, dostarczając pszczołom pokarmu - pyłku i nektaru.

Gleba w rolnictwie zrównoważonym uważana jest za cenny zasób, a ochrona i zapobieganie jej degradacji należą do podstawowych zadań. Uprawa roślin okrywowych (międzyplonów) jest celowa i wskazana. Także w systemie dopłat rolniczych uwzględniono wsparcie ich uprawy w ramach ekoschematów.

Krzysztof Domagała

Podobne wiadomości:

wszystkie wiadomości poprzednia następna