Postępowanie przy stwierdzeniu zatrucia pszczół
Na podstawie instrukcji pobierania i przesyłania próbek do laboratoryjnych badań diagnostycznych w Puławach przy podejrzeniu zatrucia pszczół środkami ochrony roślin
Współistnienie różnego rodzaju produkcji rolniczej na ograniczonym terenie może prowadzić do utrudnień, niedogodności, a nawet konfliktów. Jednym z częściej spotykanych problemów jest stosowanie w produkcji roślinnej środków ochrony roślin i ich wpływ na znajdujące się w pobliżu pasieki. Nie zawsze da się uniknąć problemów związanych z tego rodzaju działalnością i może dojść do zatrucia pszczół.
Gdy pszczelarz podejrzewa, że na skutek niewłaściwego zastosowania środków ochrony roślin w sąsiednich uprawach rolnych doszło do zatrucia pszczół, ma on możliwość wyjaśnienia przyczyn zaistniałej sytuacji. Pierwszym objawem zatrucia, wzbudzającym podejrzenia, jest masowy i nagły osyp pszczół lotnych, mających bezpośredni kontakt z substancją toksyczną. Insektycydy mają różnorodne mechanizmy działania — między innymi blokują i porażają układ nerwowy owadów, co może przełożyć się na ich zachowanie. Może to prowadzić do problemów z poruszaniem się oraz ogólnej dezorientacji przestrzennej. Wystąpić mogą również niekontrolowane drżenie ciała, skurcze odwłoka oraz nadmierna agresywność. Są to czynniki, które obok masowego osypu pszczół świadczą o ich zatruciu.
W celu ustalenia faktycznych przyczyn i wyjaśnienia sytuacji należy niezwłocznie powiadomić Inspekcję Weterynaryjną lub lekarza weterynarii wolnej praktyki oraz Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Instytucje te, dążąc do wyjaśnienia przyczyn zatrucia, ustalają liczbę rodzin pszczelich z objawami zatrucia, przeprowadzają z pszczelarzem wywiad dotyczący stanu zdrowotnego rodzin pszczelich, określają szacowaną wysokość szkody w pasiece oraz weryfikują, czy na sąsiednich uprawach stosowane były chemiczne zabiegi ochrony roślin stwarzające zagrożenie dla zwierząt. W miarę możliwości ustalana jest również plantacja, na której zastosowano środki ochrony roślin.
Prawidłowe pobranie próbek warunkuje ich przydatność do badań i ocenę dostarczonego materiału. Próbka musi zostać pobrana przez pracownika Inspekcji Weterynaryjnej lub lekarza weterynarii wolnej praktyki. Następnie, wraz z protokołem, przesyłana jest do laboratorium PIWet PIB w Puławach.
Próbkę w ilości około 80-100 g martwych owadów należy pobrać jak najszybciej po zauważeniu objawów zatrucia. Owady mogą zostać zebrane z okolic wylotów uli, z dennic uli, z terenu pasieki lub z plantacji, na której zastosowano środki ochrony roślin. Próbkę należy niezwłocznie zamrozić, co ma na celu zapobieżenie ewentualnemu rozkładowi substancji czynnej pestycydu. Następnie należy umieścić ją w czystym opakowaniu, aby zapobiec zanieczyszczeniu lub uszkodzeniu, zaplombować oraz wraz z należycie wypełnionym protokołem dostarczyć do laboratorium.
Po weryfikacji protokołu oraz przydatności laboratoryjnej próbki (próbki uszkodzone nie są brane pod uwagę) badania wykonywane są w terminie do 30 dni od daty przyjęcia materiału do laboratorium. Po zakończeniu badań sprawozdanie z wynikami przesyłane jest do osoby pobierającej próbkę oraz do właściciela pasieki, w formie elektronicznej lub tradycyjnej.
Grzegorz Fijałkowski