Racjonalne gospodarowanie wodą w rolnictwie — relacja z wyjazdu studyjnego do Portugalii
„Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie”
Szkolenie współfinansowane przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ramach poddziałania „Wsparcie dla działań w zakresie kształcenia zawodowego i nabywania umiejętności” w ramach działania „Transfer wiedzy i działalność informacyjna” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Instytucja Zarządzająca PROW 2014-2020 - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach w dniach 13-19 października w ramach operacji pn. „Obowiązki rolnika w świetle ustawy Prawo wodne” w ramach poddziałania „Wsparcie dla działań w zakresie kształcenia zawodowego i nabywania umiejętności w ramach działania Transfer wiedzy i działalność informacyjna objętego w ramach PROW 2014-2020, zorganizował wyjazd studyjny do Portugalii pn: „Współpraca i wymiana wiedzy różnych podmiotów z zakresu poprawy gospodarki wodnej.”
Uczestnikami byli rolnicy, przedstawiciele jednostek doradztwa rolniczego z województwa świętokrzyskiego, przedstawiciele jednostek i podmiotów działających na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich.
Podczas wyjazdu, uczestnicy mieli możliwość zapoznania się z rozwiązaniami służącymi poprawie gospodarki wodnej, które są stosowane w Portugalii m.in. metodami gromadzenia wody, stosowanymi systemami nawodniającymi w rolnictwie, ale także ochrony środowiska ze szczególnym uwzględnieniem nawożenia.
Pierwszym miejscem, które odwiedziliśmy podczas wyjazdu było gospodarstwo rolne Quinta da Lagoalva de Cima znajdujące się w pobliżu południowego brzegu rzeki Tag, nieopodal miasteczka Alpiarça. Może się ono poszczycić sięgającą aż XIX wieku tradycją uprawy winorośli, zajmującą powierzchnię 45 hektarów, oczywiście w pełni nawadnianą. Quinta da Lagoava de Cima to także hodowla bydła, owiec, kóz i koni Lusitano oraz uprawa drzew dębu korkowego.
Kolejnym punktem naszego harmonogramu było Muzeum Wody, uczestnicy mieli możliwość obejrzeć jedną z jego najważniejszych części, jaką jest Stacja Pomp Barbadinhos, w której to obecnie znajduje się główna siedziba Muzeum ze stałą, nowoczesną wystawą poświęconą jej znaczeniu w życiu człowieka. Nowoczesna, multimedialna i interaktywna wystawa wygląda, jakby znajdowała się wewnątrz statku kosmicznego. Można się tu zapoznać z systemem wodnym Portugalii, zasobami wodnymi świata, prześledzić obieg wody w przyrodzie, sprawdzić, czy istnieją dziedziny, które bez wody mogą się obejść. Stacja Pomp Barbadinhos była używana od 1880 do 1928 roku. Zachowało się jej kompletne wyposażenie, w tym maszyny parowe służące do poruszania całego systemu.
Idanha a Nova a właściwie Associação de Regantes e Beneficiários de Idanha a Nova: ARBI to kolejne z odwiedzanych miejsc w czasie wyjazdu. ARBI to stowarzyszenie liczące blisko 1300 właścicieli gospodarstw/członków, gdzie najmniejsze gospodarstwo zajmuje powierzchnię 0,5 ha a największe 3000 ha. Stowarzyszenie jest finansowane ze składek członkowskich (w 2024 roku wynosiła ona 56 euro/rok), opłat za pobór wody przez członków/gospodarstwa rolne. Jej wysokość jest uzależniona od rodzaju uprawianej rośliny i tak nawadnianie upraw jarych — opłata wynosi 150 euro/rok/ha, a upraw ozimych to 100 euro/rok/ha. Stowarzyszenie pozyskuje także dotacje z Unii Europejskiej, ale również jest dotowane przez państwo. Woda do nawodnień pozyskiwana jest ze zbiorników retencyjnych, będących we władaniu stowarzyszenia i dostarczana do pól systemem kanałów. System nawadniający zastosowany na obszarze działania stowarzyszenia to w większości system działający grawitacyjnie, ale tam, gdzie nie jest to możliwe, woda do pól dostarczana jest przy użyciu pomp. Prace konserwacyjne wykonywane są przez pracowników Stowarzyszenia (około 10 osób zatrudnionych na stałe) w okresie jesienno-zimowym, w tym czasie uszkodzone elementy są naprawiane, a kanały oczyszczane.
Kolejnym z wizytowanych miejsc była siedziba Spółki Rozwoju i Infrastruktury Alqueva S.A. - EDIA w Beja. Utworzona w 1995 r. spółka została utworzona wyłącznie z kapitału publicznego i należy do państwa. Spółka obecnie zatrudnia 200 osób, a jej misją jest projektowanie, wykonywanie, budowanie i działanie jako przedsiębiorstwo wielofunkcyjne. Podczas wizyty uczestnicy mieli możliwość zapoznać się z funkcjonowaniem spółki, a przede wszystkim z jej działalnością w obszarze dostarczania wody dla rolnictwa. Region Alqueva zawiera jeden z największych, jeśli nie największy, potencjał rolniczy w Portugalii. Ma to związek z powstaniem sztucznego zbiornika wodnego Alqueva (EFMA). Pierwsze plany powstania zbiornika wodnego miały miejsce w latach 50-tych, ale budowę tamy rozpoczęto w 1995 roku, a zakończono w 2002 dzięki wsparciu UE. Jej powstanie wiązało się z ewakuacją wielu miejscowości (głównie wiejskich) oraz ochroną dziedzictwa kulturowego (m.in. grobów). Zbiornik Alqueva ma największą powierzchnię w Unii Europejskiej, a według niektórych źródeł i w całej Europie, wynoszącą ok. 250 km². Powierzchnia zalania zbiornika została uzyskana po otwarciu tamy i całkowitym napełnieniu w 2010 roku. W obszarze działania spółki znajduje się także kilka elektrowni wodnych w regionie.
.jpg?1736853837407)
Jak już wcześniej zostało wspomniane okolice zbiornika są atrakcyjne dla rolnictwa ze względu na dobre nawodnienie. Woda dostarczana jest zarówno do gospodarstw rolnych jak i do indywidualnych odbiorców poprzez system grawitacyjny, ale także ciśnieniowy. I w zależności od zastosowanego systemu koszt wody przedstawia się następująco: koszt wody do nawodnień: w systemie ciśnieniowym 63 euro/ha, w systemie grawitacyjnym 22 euro/ha. Natomiast koszt wody pitnej za 1 m3: w systemie ciśnieniowym 7 centów/m3, w systemie grawitacyjnym 4 centy/m3.
W obszarze działania spółki jest również system przepompowni, które mieliśmy okazję zobaczyć oraz zapoznać się z jej działaniem.
Przy jednej z przepompowni znajduje się również farma fotowoltaiczna usytuowana na wodzie, a do jej montażu zostało wykorzystane drzewo dębu korkowego.
Gospodarstwo Herdade de Poupa, to gospodarstwo rodzinne prowadzone przez Ojca i dwóch synów, mające swoją siedzibę w okolicach Beja. Gospodarstwo prowadzi produkcję roślinną w tym uprawę winorośli i oliwek oraz zwierzęcą jest to głównie hodowla bydła i owiec. Oczywiście zarówno winorośl, jak i drzewa oliwne są nawadniane, z czym mieliśmy okazję się zapoznać podczas wizyty. W gospodarstwie również przetwarza się wyprodukowane produkty i tak produkowane jest wino (białe, czerwone i różowe) oliwa z oliwek oraz sery. W dniu naszej wizyty miało miejsce wytłaczanie oliwek, więc mieliśmy możliwość zobaczyć nie tylko zbiór oliwek, ale także jaką metodą pozyskiwana jest oliwa z oliwek.
Anna Pilarska