Choroby grzybowe zbóż należy zwalczać metodą integrowaną

W okresie wegetacji zboża są atakowane i porażane przez choroby grzybowe. Do najgroźniejszych, powodujących duże straty w plonie i pogorszenie jego jakości, zaliczamy: fuzariozy zbóż (a szczególnie fuzariozę kłosa), głównie, śniecie — w tym bardzo groźną śnieć cuchnącą pszenicy — choroby podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego, septoriozy liści, rdzę brunatną i żółtą, rynchosporiozę, sporysz na plantacjach żyta oraz pasiastość liści jęczmienia.

W warunkach sprzyjających rozwojowi chorób tj. przy dużej wilgotności powietrza i wysokiej temperaturze, występowanie chorób grzybowych może powodować znaczne obniżenie plonu — nawet do 50%. Uzyskane ziarno często cechuje się obniżoną jakością. Mykotoksyny obecne w fuzariozie kłosów oraz toksyny śnieci cuchnącej mogą całkowicie zdyskwalifikować ziarno z wykorzystania spożywczego.

Choroby grzybowe powinny być skutecznie zwalczane. Na podstawie wieloletnich doświadczeń stwierdzono, że najlepsze efekty przynosi metoda integrowana.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r., ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów, wskazuje, że rolnicy powinni w praktyce ochrony roślin stosować zasady integrowanej ochrony roślin. Ustawa o środkach ochrony roślin oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczące integrowanej ochrony wdrażają tę dyrektywę do polskiego rolnictwa.

Coraz większą popularnością wśród rolników cieszy się Program Ekoschematów — Integrowana Uprawa. Integrowana ochrona roślin stanowi jego podstawowy element.

Najważniejsze zalecenia i zasady integrowanej ochrony zbóż:

• Odpowiedni płodozmian
  Uprawa zbóż w monokulturze sprzyja rozwojowi chorób grzybowych, zwłaszcza chorób podstawy źdźbła oraz fuzarioz.

• Wybór odmian o podwyższonej odporności
  Na podstawie doświadczeń prowadzonych przez COBORU określana jest podatność odmian na najważniejsze choroby zbóż. Wykorzystanie odmian odpornych lub o podwyższonej odporności to jedna z podstawowych zasad integrowanej ochrony, która pozwala ograniczyć stosowanie środków ochrony roślin do niezbędnego minimum. Wyniki doświadczeń oraz charakterystyki odmian są dostępne na stronie internetowej i w publikacjach COBORU (Słupia Wielka).

• Stosowanie zaprawionego, kwalifikowanego materiału siewnego
  Zaprawianie zbóż oraz właściwy dobór zapraw stanowią skuteczną metodę walki z chorobami przenoszonymi przez ziarno, jak fuzariozy czy śniecie. Do siewu należy używać wyłącznie kwalifikowanego materiału siewnego.

• Staranne przygotowanie pól do siewu

• Zrównoważone nawożenie
  Obejmuje wapnowanie, nawożenie makro- i mikroelementami oraz korzystanie z programów nawozowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na nawożenie azotem — jego nadmiar sprzyja występowaniu chorób (np. mączniaka prawdziwego), może też powodować wyleganie i znaczne straty plonu.

• Siew
  Ilość wysiewu powinna być zgodna z zaleceniami hodowców danej odmiany. Nadmierne zagęszczenie łanu sprzyja rozwojowi chorób. Siew należy wykonywać w optymalnych terminach agrotechnicznych.

• Lustracja plantacji, monitoring i identyfikacja chorób
  Należy określać progi szkodliwości poszczególnych chorób. Pomocne są metodyki integrowanej ochrony i uprawy, programy sygnalizacji agrofagów oraz systemy wspomagania decyzji.

• Prawidłowy wybór środków ochrony roślin — fungicydów — oraz umiejętne ich stosowanie
  Naprzemienne stosowanie środków o różnych mechanizmach działania zapobiega powstawaniu odporności. Najlepszą skuteczność wykazują preparaty zawierające kilka substancji aktywnych. W integrowanej uprawie można stosować wyłącznie zalecane środki ochrony roślin.

• Terminowy zbiór w odpowiednich warunkach wilgotnościowych
  Zbierać należy suche ziarno.

• Prawidłowe przechowywanie
  Złe warunki przechowywania (np. wilgotne ziarno) sprzyjają rozwojowi grzybów pleśniowych i produkcji aflatoksyn.

Krzysztof Domagała

Źródło:

• Ustawa o środkach ochrony roślin z dnia 8 marca 2013 r. Dz.U. poz. 455

• Metodyka integrowanej ochrony pszenicy ozimej i jarej dla producentów, IOR-PIB Poznań

• https://www.agrofagi.com.pl/lang,pl

• www.coboru.gov.pl