Len w rolnictwie zrównoważonym

17.06.2026

Len to roślina jednoroczna należąca do rodziny lnowatych. W Polsce w środowisku naturalnym najczęściej spotykanych jest sześć gatunków, a największe znaczenie gospodarcze ma len zwyczajny. W uprawie występują dwie formy użytkowe – len oleisty i włóknisty.

Len w rolnictwie zrównoważonym

Uprawę lnu jako surowca włókienniczego oraz na cele spożywcze prowadzono już w starożytnej Grecji i Egipcie. Największe powierzchnie upraw lnu występują obecnie w Kanadzie, Chinach, Rosji i USA. W Polsce w latach siedemdziesiątych XX wieku powierzchnia uprawy lnu wynosiła około 130 tys. ha i należeliśmy wówczas do światowej czołówki producentów. W latach 80. i 90. ubiegłego wieku nastąpiło jednak załamanie produkcji. Obecnie trwa proces jej odbudowy, a powierzchnia upraw lnu w Polsce wynosi około 3000 ha. Największa powierzchnia upraw znajduje się w województwie lubelskim i wynosi około 850 ha.

Nasiona lnu zawierają około 40% tłuszczu, 30% błonnika i 20% białka. Są one jednym z najbogatszych źródeł kwasu alfa-linolenowego. Nasiona lnu, całe lub mielone, dodawane są do pieczywa, podnosząc jego walory smakowe i dietetyczne. Stosowane są także w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym i kosmetycznym. Do tych celów wskazane jest wykorzystywanie nasion pochodzących z upraw ekologicznych.

Olej lniany przeznaczony do celów spożywczych najczęściej otrzymywany jest metodą tłoczenia na zimno. Tak uzyskany produkt charakteryzuje się atrakcyjnymi walorami sensorycznymi, przyjemnym zapachem, lekko orzechowym smakiem oraz barwą od ciemnożółtej po brązową lub ciemnobursztynową. Olej lniany tłoczony na zimno jest ceniony przez konsumentów i polecany przez dietetyków ze względu na korzystny skład kwasów tłuszczowych, w tym wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, zwłaszcza kwasu alfa-linolenowego.

Kwas alfa-linolenowy ma wielokierunkowy wpływ na organizm człowieka. Redukuje stężenie triacylogliceroli w osoczu krwi, normalizuje ciśnienie tętnicze, działa przeciwzakrzepowo, hamuje rozwój choroby niedokrwiennej serca, wykazuje właściwości przeciwnowotworowe oraz poprawia stan skóry.

Olej lniany wykorzystywany jest również w przemyśle chemicznym do produkcji farb olejnych, pokostów i lakierów.

Makuchy lniane, będące produktem ubocznym tłoczenia oleju, zawierają około 36% białka i 7% tłuszczu. Stanowią cenny komponent białkowy pasz treściwych. Pójło z siemienia lnianego wykorzystywane jest w odchowie cieląt, a samo siemię lniane stosowane jest również do produkcji pasz dla ryb.

Słoma lniana po rozdrobnieniu i przyoraniu wzbogaca glebę w materię organiczną. Może być także zbierana i przeznaczana do produkcji brykietów opałowych.

Len włóknisty stanowi wartościowy surowiec dla przemysłu włókienniczego. Z włókna lnianego wytwarzane są tkaniny oraz dzianiny odzieżowe, charakteryzujące się wysokimi walorami zdrowotnymi, higienicznymi i estetycznymi. W ostatnich latach coraz większe znaczenie ma nietekstylne wykorzystanie włókna do produkcji wykładzin podłogowych i samochodowych, a także geowłóknin. Len włóknisty wykorzystywany jest również do produkcji płyt lignocelulozowych stosowanych w budownictwie i przemyśle meblarskim. Może być także surowcem do produkcji wysokiej jakości papieru.

Len zaliczany jest do ważnych surowców rolnych wykorzystywanych w biogospodarce. Produkcja krajowa nie zaspokaja popytu, dlatego część surowca musi być importowana. W ramach dopłat bezpośrednich wprowadzono dodatkową płatność do uprawy lnu i konopi, która w 2025 roku wynosi około 540 zł/ha.

Len nie wymaga intensywnej ochrony chemicznej ani wysokiego nawożenia. Nasiona lnu mogą być także dodawane do mieszanek poplonowych i okrywowych, które poprawiają żyzność gleby.

Ze względu na swoje liczne zalety len powinien odgrywać większą rolę w rolnictwie zrównoważonym.

Krzysztof Domagała

Podobne wiadomości:

wszystkie wiadomości poprzednia następna