Warsztaty polowe na temat znaczenia roślin bobowatych w rolnictwie regeneratywnym

2.06.2025

Logotypy projektu: PS WPR 2023-2027, KSOW+, ŚODR Modliszewice, Unia Europejska

Degradacja gleby to proces pogarszania się jej jakości na skutek działalności człowieka lub procesów naturalnych. Prowadzi do utraty żyzności, zawartości próchnicy i zdolności retencji wody oraz pogorszenia struktury co bezpośrednio zagraża produkcji rolnej, środowisku i bezpieczeństwu żywnościowemu. Między innymi w tym kontekście, 28 maja 2025 roku na polach doświadczalnych Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w Słupi Jędrzejowskiej odbyły się warsztaty polowe dla świętokrzyskich rolników i doradców rolniczych.

Wyróżniamy:

Degradację fizyczną:

Zbicie gleby przez ciężki sprzęt (brak powietrza, słabe korzenienie).
Zaskorupienie powierzchni (utrudnione wschody roślin).
Erozja wodna (spływy, utrata próchnicy) i wietrzna.

Degradację chemiczną:

Zakwaszenie gleby (niskie pH → słaba dostępność składników pokarmowych).
Zasolenie (nadmierne nawożenie, zła irygacja).
Zanieczyszczenie metalami ciężkimi i pestycydami.

Degradację biologiczną:

Spadek zawartości próchnicy.
Utrata bioróżnorodności mikroorganizmów.
Ograniczenie aktywności enzymatycznej i życia glebowego.

Skutkiem degradacji gleby jest spadek plonowania i jakości żywności, wzrost kosztów produkcji rolnej (więcej nawozów, nawodnienia, pracy). Mniejsza odporność roślin na choroby i szkodniki, utrata wartości ekologicznej i rolniczej terenów. Głównymi przyczynami degradacji gleby są czynniki antropogeniczne: intensywne rolnictwo (monokultura, nadmierna orka, chemizacja), wylesianie i zabudowa terenów, rozwój przemysłu i emisje zanieczyszczeń, nieprawidłowe nawodnienie i melioracje.

Sposobem na zatrzymanie degradacji gleby lub przywrócenie jej pożądanych właściwości jest wprowadzenie do gospodarstw rolnych zasad rolnictwa regeneratywnego. Doskonałą okazją dla rolników na ich poznanie były warsztaty polowe zorganizowane przez ŚODR Modliszewice w dniu 28 maja 2025 roku na polach doświadczalnych Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w Słupi Jędrzejowskiej. Teoretyczne założenia rolnictwa regeneratywnego przedstawił Paweł Kaczmarek, prezes zarządu „Jagrol” Sp. z o.o. (Top Farms Group), które poparte zostały przykładami z praktyki rolnictwa regeneratywnego realizowanego przez grupę Top Farm. Można do nich zaliczyć:

Uprawa — minimalizacja lub całkowita eliminacja orki — to zapobiega erozji gleby, zachowuje jej strukturę i zwiększa zawartość węgla organicznego.
Stosowanie płodozmianu — uprawa różnych roślin w kolejności, co pomaga zachować zdrową glebę i zapobiega rozwojowi chorób i szkodników.
Wapń i węgiel — uregulowanie pH gleby — chodzi o to, by uzyskać odczyn lekko kwaśny lub obojętny, którym charakteryzują się dobre gleby oraz zwiększenie użycia nawozów organicznych i poplonów — to pomaga poprawić strukturę gleby, zwiększyć jej żyzność i zawartość węgla.
Zastosowanie pokryw glebowych — uprawa roślin, które chronią glebę przed erozją, zapobiegają rozwojowi chwastów i zatrzymują wilgoć.
Ochrona wody — zastosowanie metod, które zapobiegają spływowi wody powierzchniowej i ułatwiają jej infiltrację do gleby — również wszystkie wyżej punkty prowadzą do zwiększenia możliwości zmagazynowania wody w glebie.

Na podsumowaniu tej części pan Paweł podkreślił, że rolnictwo regeneratywne to nie tylko sposób uprawy roślin, ale również holistyczne podejście do gospodarowania, które uwzględnia również jej wpływ na środowisko i społeczność. Kultura to życie w symbiozie z otoczeniem. Aktywność wywodząca się z „kultury” to przede wszystkim wzmacnianie działań chroniących otoczenie pola jako miejsca produkcji bezpośrednio powiązanego interakcjami z sąsiedztwem, w tym: kreowanie krajobrazu, ustalanie zmianowania, racjonalna gospodarka wodna, nasadzenia drzew, udział w lokalnych inicjatywach, czy redukcja i kontrola zużycia środków ochrony roślin.

W dalszej części warsztatów uczestnicy mogli zapoznać się w praktyce z elementami rolnictwa regeneratywnego, które stosowane są na polach doświadczalnych SDOO. Szczególną uwagę na rolę roślin bobowatych drobnonasiennych w rolnictwie regeneratywnym, ich agrotechnikę i zalety zwrócił Konrad Radwan, przedstawiciel Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w Słupi. Uczestnicy mogli w praktyce zapoznać się z kilkoma gatunkami roślin, spośród których na szczególne uznanie zasługują lucerna, esparceta siewna oraz oczywiście koniczyna.

Rośliny motylkowate drobnonasienne stanowią cenny komponent do mieszanek z trawami na łąki i pastwiska. Mogą być również uprawiane w czystym siewie. Są one źródłem cennej paszy dla zwierząt hodowlanych w postaci zielonki, siana i kiszonki. W mieszankach z trawami wzbogacają ruń, poprawiają jej smakowitość i zwiększają zawartość białka. Największą zaletą roślin motylkowatych jest zdolność wiązania i wykorzystywania azotu atmosferycznego. W praktyce oznacza to duże oszczędności wynikające z ograniczenia stosowania azotu w formie mineralnej. Ponadto ich uprawa korzystnie wpływa na poprawę struktury gleby oraz wzbogaca ją o znaczne ilości masy organicznej. Rośliny motylkowate są doskonałym przedplonem dla roślin następczych.

W ostatniej części warsztatów kierownik działu Technologii Produkcji Rolniczej i Doświadczalnictwa ŚODR Modliszewice Piotr Witczak przedstawił możliwości finansowania praktyk rolnictwa regeneratywnego z ekoschematów. Dbanie o ziemie może przynosić wiele korzyści: większe, lepsze jakościowo plony przy mniejszym zużyciu środków ochrony roślin oraz często dodatkowy bonus w postaci subwencji ze środków Unii Europejskiej.

W warsztatach wzięło udział 50 uczestników, którzy podkreślali doskonałe merytoryczne omówienie tematu oraz dobre organizacyjne przygotowanie.

Piotr Witczak